Қазіргі заманғы медицина қан кетуді тиімді тоқтату мәселесіне тап болуда, әсіресе төтенше жағдайларда және күрделі хирургиялық араласулар кезінде. Қолданыстағы гемостатикалық материалдар, мысалы, губкалар, әдетте ұзақ уақыт әсер ете алмайды және коагулянттардың бөлінуін бақылау мүмкіндігінен айырылады, бұл олардың қолданылуын шектейді. Қан кетуді сенімді және ұзақ мерзімді тоқтату үшін материалдың биосәйкестігін және белсенді компоненттердің бөлінуін бақылауды біріктіретін инновациялық әдіс қажет. Жобаның негізгі мақсаты – қанның ұю процесінің екі негізгі компоненті – тромбин және фибриногеннің басқарылатын бөлінуі арқылы инновациялық биосәйкесті губка әзірлеу. Бұл шешім жылдам әсер мен ұзақ әсердің үйлесімі арқылы қан кетуді тоқтату тиімділігін арттырады. Әдістің негізі тромбин мен фибриногенді PLGA (поли(лактин-ко-гликолид)) полимерінде инкапсуляциялау болады, бұл олардың тұрақтылығын қамтамасыз етіп, бақылаулы бөлінуге мүмкіндік береді, бұл тиімдірек гемостатикалық құралдарды әзірлеуге жаңа мүмкіндіктер ашады. Жоба шеңберіндегі зерттеулер кезең-кезеңмен жүзеге асырылады. Бірінші кезеңде коагулянттарды біртіндеп босату үшін PLGA қабығымен қорғалған тромбин мен фибриногенді микрокапсуляциялау әдісі әзірленеді. Кейін хитозан мен желатин негізінде биосәйкесті губка жасалады, оған микрокапсулалар интеграцияланады. Губканың адсорбциялық және механикалық қасиеттерін жақсарту үшін оның кеуекті құрылымын лиофилизация арқылы қалыптастыруға ерекше көңіл бөлінеді. Соңғы кезеңде губканың биосәйкестігін, тиімділігін және қауіпсіздігін бағалау үшін in vitro және in vivo доклиникалық сынақтар жүргізіледі. Күтілетін нәтиже медициналық мақсаттағы өнім тромбин мен фибриногеннің бақылаулы бөлінуімен инновациялық губка жасау. Бұл материал жақсартылған қасиеттерге ие болады, соның ішінде әсер етудің жылдам басталуы және ұзақ мерзімді әсері. Губка жедел медициналық көмек көрсету және жоспарлы хирургиялық араласуларда қолданылып, қан жоғалтуға байланысты қауіптерді азайтады және клиникалық нәтижелерді жақсартады. Жоба Қазақстан Республикасының ғылыми-техникалық әлеуетін нығайтуға, химия, биотехнология, биомедицина және фармацевтикалық технологиялар салаларының дамуына ықпал етеді. Осы бағыттар арасындағы пәнаралық байланысты нығайту Қазақстанның ғылыми ұйымдары мен университеттері үшін жаңа мүмкіндіктер ашып, олардың халықаралық аренадағы бәсекеге қабілеттілігін арттырады. Жобаның нәтижелері коммерцияландыру және практикалық денсаулық сақтау саласына енгізу үшін жоғары әлеуетке ие болады, бұл ұлттық медициналық индустрияның дамуын күшейтеді. Жобаның практикалық маңызы нәтижелерінің әрі қарай дамуға және медициналық практикаға енгізуге дайындығының жоғары болуында. Доклиникалық сынақтар сәтті аяқталғаннан кейін әзірленген материал клиникалық зерттеулер жүргізу үшін бейімделуі мүмкін, бұл оны коммерцияландыруға және денсаулық сақтау саласында пайдалануға жол ашады. Бұл шешім ауыр жарақаттар мен хирургиялық операциялар кезінде қан кетумен байланысты қауіптерді азайтуға және асқынулар санын төмендетуге көмектеседі. Ұзақ мерзімді перспективада жоба Қазақстанның медицина, ғылым және экономика салаларының дамуына елеулі үлес қосады, халықтың өмір сүру сапасын арттыруға ықпал етеді.
Тромбин мен фибриногеннің бақылаулы бөліну жүйесі бар, қан кетуді тиімді және ұзақ уақытқа тоқтатуға арналған биосәйкесті гемостатикалық губканы әзірлеу және зерттеу.
Бұл жоба тиімді және ұзақ мерзімді қан кетуді бақылау үшін тромбин мен фибриногенмен қапталған хитозан мен желатин негізіндегі биоүйлесімді гемостатикалық губканы әзірлеуді қамтиды. Жобаның негізгі нәтижесі коагулянттардың бақыланатын шығарылымы бар губканы жасау болады, ол оның ұзақ мерзімді тиімділігін қамтамасыз етеді және оны қан кетудің әртүрлі түрлерінде, соның ішінде күрделі жара беттерін де қолдануға мүмкіндік береді. Губкалардың физика-химиялық сипаттамаларын зерттеу үшін жобаның екінші жылында (2026 ж.) инфрақызыл спектрометр сатып алу жоспарлануда. Бұл құрылғы материалдардың құрамы мен функционалдық топтарына терең талдау жүргізуге, сондай-ақ олардың температуралық әсерлерге төзімділігін зерттеуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, осы кезеңде биоүйлесімділік пен гемостатикалық тиімділікті бағалау үшін in vitro тестілеу және кейіннен in vivo клиникаға дейінгі тестілеу жүргізіледі. Жобаның сәтті жүзеге асуы қан кетуді тоқтатудың инновациялық шешімін жасап қана қоймай, Қазақстандағы биоматериалдар саласындағы болашақ зерттеулердің ғылыми негізін қалады. Алынған нәтижелер көрсетілетін медициналық қызметтердің деңгейін арттыруға, пациенттердің өмір сүру сапасын жақсартуға, емделуге және науқастарды күтуге кететін шығындарды азайтуға байланысты жоғары әлеуметтік-экономикалық нәтиже береді деп күтілуде.
PhD докторы, қауымдастырылған профессор Ахметкаримова Ж.С.
H-index: 4; Scopus ID: 55308246100; ORCID ID: 0000-0002-9782-5521.
Биология магистрі Криворучко Т.Н. H-index 1; Scopus ID: 57196455275; ORCID ID: 0009-0000-2159-0773
Биотехнология магистрі Жүлікеева А.М. H-index 2; Scopus ID: 57414883300; WoS ID: CJX-0466-2022
Ветеринария дәрігері Дашевская Н.В.
Atepileva А., Ogay V., etc. & Akhmetkarimovа Zh. (2024). Exploring the Antibacterial and Regenerative Properties of a Two-Stage Alginate Wound Dressing in a Rat Model of Purulent Wounds. Biomedicines, 12(9):2122. doi.org/10.3390/biomedicines12092122 CiteScore 2023 – 5.2; Квартиль – Q1; Процентиль – 85. (Pharmacology and Pharmacy).
Akhmetkarimova Z.S., Kudaibergen G.K.,Kaukabaeva G.K.,Abeldenov S.K., Rysbek A.B. (2023). Thiol-Ene Click Synthesis of Alginate Hydrogels Loaded with Silver Nanoparticles and Cefepime. Eurasian Journal of Chemistry, 110(2), 59-68. doi:10.31489/2959-0663/2-23-14. CiteScore 2022 – 0.5; Квартиль – Q4
Toktarov T., Saginov B., Raimagambetov Y., Akhmetkarimova Z, Kudaibergen G,Eskendirova, S, …& Ogay, V. (2022). Heparin-Conjugated Fibrin Hydrogel with Chondroinductive Growth Factors and Human Synovium-Derived Mesenchymal Stem Cells for the Treatment of Articular Cartilage Defects: Evaluation of Clinical Safety. International Journal of Biomedicine, 12(4), 539-547. doi:10.21103/Article12(4) _OA3. CiteScore 2022 – 0.5; Квартиль – Q4
Kudaibergen, G., Akhmetkarimova, Z., Yildirim, E., & Baidarbekov, M. (2023). Thiol-ene clickable gelatin–hyaluronic acid cryogels. Journal of Materials Science, 1-11. doi:10.1007/s10853-023-08693-z. CiteScore 2022 – 7.7; Квартиль – Q1; Процентиль – 83 (Polymers and Plastics).
Sarsenova, M., Raimagambetov, Y., Issabekova, A., Karzhauov, M., Kudaibergen, G., Akhmetkarimova, Z., … & Ogay, V. (2022). Regeneration of Osteochondral Defects by Combined Delivery of Synovium-Derived Mesenchymal Stem Cells, TGF-β1 and BMP-4 in Heparin-Conjugated Fibrin Hydrogel. Polymers, 14(24), 5343. doi:10.3390/polym14245343. CiteScore 2022 – 6.6; Квартиль – Q1; Процентиль – 76 (Polymers and Plastics).
Atepileva А., Ogay V., etc. & Akhmetkarimovа Zh.(2024). Exploring the Antibacterial and Regenerative Properties of a Two-Stage Alginate Wound Dressing in a Rat Model of Purulent Wounds. Biomedicines, 12(9):2122. doi.org/10.3390/biomedicines12092122 CiteScore 2023 – 5.2; Квартиль – Q1; Процентиль – 85. (Pharmacology and Pharmacy).
Жұмыс барысында хитозан мен желатин негізінде биосыйысымды полимерлі губка әзірленді. PLGA негізіндегі полимерлі матрица мен микрокапсулалар қосарланған эмульсия әдісі арқылы сәтті алынып, полимер домендерінің біркелкі бөлінуімен тұрақты кеуекті құрылымның түзілуіне мүмкіндік берді. Материалды қалыптастыру процесінде сутектік байланыстар мен электростатикалық әрекеттесулерді қамтитын межполимерлік өзара байланыстар қамтамасыз етіліп, губканың тұрақтылығы мен механикалық тұтастығы артты. Алынған материалдың химиялық құрамы мен құрылымдық сипаттамалары аналитикалық әдістер кешенімен расталды. FT-IR спектроскопиясы PLGA және полисахаридтік компоненттің болуын көрсететін C=O және C-O функционалдық топтарының тән жұтылу жолақтарын анықтады. 1H және 13C ЯМР спектрлері полимерлі матрицаның түзілуін және оның химиялық біртектілігін растады. Сканерлейтін электрондық микроскопия биомедициналық қолдануға қажетті айқын кеуекті морфологияны көрсетті.